Văn học Nhật Bản có lịch sử dài lâu với nhiều thể loại độc đáo hình thành từ sự kết hợp giữa truyền thống bản địa và quá trình tiếp thu có chọn lọc văn hóa ngoại lai. Trên cơ sở nhận thức các thể loại văn học truyền thống định hình bản sắc văn học quốc gia, nguồn nuôi dưỡng tâm hồn và căn tính dân tộc; vận dụng phương pháp lịch sử và phương pháp liên ngành văn hóa - văn học, bài viết nghiên cứu trường hợp một số thể loại văn học Nhật Bản tiêu biểu thời kỳ tiền hiện đại bao gồm ký-kỷ, waka, tiểu thuyết (monogatari), anh hùng ca phong kiến (gunki) và haiku, qua đó định vị và làm rõ vai trò trung tâm của văn học trong văn hóa Nhật Bản.