Bài viết tìm hiểu một hiện tượng thú vị của văn học thiếu nhi Việt Nam giai đoạn những năm 1940. Đó là sự gặp gỡ về mô-típ và hệ thống nhân vật giữa hai truyện ngắn Lan và Huệ của Hoàng Đạo (Sách Hồng, 1941, Đời Nay xuất bản) và Con mèo mắt ngọc của Nam Cao (Sách Hoa Mai số Tết 1942, Cộng Lực xuất bản). Cùng phóng tác từ mô-típ truyện cổ tích “Cô tro bếp” (Tấm Cám) với cặp nhân vật chính tên Lan và Huệ, hai nhà văn lại kiến tạo hai cấu trúc thẩm mỹ khác nhau. Bằng phương pháp so sánh văn học nghiên cứu tiến hành đối chiếu hai tác phẩm nhằm chỉ ra sự khác biệt trong tư duy nghệ thuật và chiến lược giáo hóa nhi đồng. Từ đó bài viết hướng đến một vài thảo luận về cuộc đối thoại ngầm giữa hai mô hình xuất bản sách thiếu nhi lớn thời bấy giờ trong nỗ lực kiến tạo mẫu hình nhi đồng mới trước thềm những biến động của lịch sử dân tộc.